Als leren schuurt; de emotionele reis van groei op het werk
2025-10-02 01:24
Als leren schuurt
Je herkent het meteen. Die blik. Die zucht. Die opmerking: “Ik kan het gewoon niet.”
Een medewerker die eerst enthousiast was over een nieuwe taak, lijkt nu af te haken. De energie is weg, de toon is cynisch, de houding gesloten. En jij vraagt je af: Wat is hier aan de hand?
Wat je ziet, is geen onwil. Het is leren.
Niet het soort leren dat in een training plaatsvindt, met PowerPoint en post-its. Maar het echte leren. Het leren dat schuurt. Dat onzeker maakt. Dat mensen uit hun evenwicht haalt. James Nottingham verbeeldt dit proces treffend met de ‘leerkuil’: een mentale en emotionele afdaling waarin verwarring, frustratie en twijfel de voorbodes zijn van inzicht en groei.
De emotionele kant van leren
Leren is dus zelden een rechte lijn. Het is eerder een kronkelpad door onbekend terrein. Mensen beginnen vaak met goede moed. Optimisme. Maar ook overschatting van het eigen kunnen. Ze denken: “Dit kan ik wel.” Als leidinggevende kan je helpen realistische verwachtingen te scheppen. Stimuleer het optimisme en reflecteer samen op wat de medewerker onderweg kan tegenkomen.
Maar dan komt toch de eerste hobbel. Het blijkt ingewikkelder dan gedacht. Er ontstaan twijfels. Frustratie. Soms zelfs boosheid.
Carol Dweck noemt dit het moment waarop de fixed mindset op de loer ligt. Mensen denken: “Zie je wel, ik ben hier gewoon niet goed in.” Terwijl het juist een kans is om te groeien — als je gelooft dat je kunt leren, ook als het moeilijk is.
Als leidinggevende zie je dit van dichtbij. Je ziet hoe iemand worstelt. Hoe hij zich terugtrekt. Hoe ze moppert, of juist stilvalt. En het is verleidelijk om snel te helpen. Een oplossing aan te reiken. Maar soms is het krachtiger om even stil te staan bij wat er gebeurt. Biedt een veilige omgeving en biedt ruimte om fouten te maken. Dit is het moment om door te zetten.
Leren als gezamenlijke worsteling
De Russische psycholoog Lev Vygotsky sprak over de Zone van Naaste Ontwikkeling: het gebied waarin mensen iets nog niet zelfstandig kunnen, maar wel met begeleiding. Precies daar vindt leren plaats. Maar het is ook het gebied waar mensen zich kwetsbaar voelen. Waar ze twijfelen aan zichzelf.
Dat is het moment waarop jouw rol als leidinggevende cruciaal wordt. Niet als expert die uitlegt, maar als begeleider die ruimte geeft. Die zegt: “Het is oké dat je het nog niet weet.” Die helpt om kleine stappen te zetten. Die de emotie erkent, zonder het proces te versnellen.
Sociale interactie is dus belangrijk bij leren. Dat kan van jou als leidinggevende komen, maar ook van (ervaren) collega's die op de werkvloer ondersteunen.
Emoties als kompas
Daniel Goleman, bekend van zijn werk over emotionele intelligentie, laat zien dat emoties geen ruis zijn, maar richting geven. Frustratie betekent dat iets belangrijk is. Angst wijst op onzekerheid. Cynisme kan een vorm van zelfbescherming zijn.
Als leidinggevende kun je deze emoties gebruiken als ingang voor een gesprek. Benoem wat je ziet, zonder oordeel, en verbind het aan het leerproces. Een eenvoudige maar krachtige zin kan zijn: “Ik merk dat je baalt, en dat is begrijpelijk. Het laat juist zien dat je ergens mee bezig bent dat ertoe doet.”
Door ruimte te geven aan de emotie en die te koppelen aan groei, help je je medewerker om niet te blijven hangen in frustratie, maar om die te gebruiken als brandstof voor ontwikkeling.
De kracht van doorzetten
En dan, soms onverwacht, zie je iets veranderen. Een medewerker die gisteren nog zei “Ik snap er niks van”, zegt vandaag: “Wacht even… ik denk dat ik het begin te begrijpen.”
Er komt ruimte. Energie. Trots. Niet omdat jij het hebt opgelost, maar omdat hij zelf iets heeft overwonnen. Een eureka moment. Tijd om uit de kuil te stappen.
Dat moment is goud waard. Het is het bewijs dat leren werkt. Dat worsteling loont. En dat jij als leidinggevende het verschil hebt gemaakt — niet door te fixen, maar door te begeleiden. Geef positieve feedback en erkenning voor de prestatie.
Reflectie als afsluiting
Als het stof is neergedaald, is het waardevol om samen terug te kijken. “Wat heb je geleerd over jezelf?” “Wat hielp jou om door te zetten?”
Want elke leerervaring is ook een kans om veerkracht te ontwikkelen. Om te groeien in zelfvertrouwen. En om de volgende keer met iets meer rust de kuil in te durven stappen.
Leren is niet altijd leuk. Maar het is wel betekenisvol.
En als jij als leidinggevende leert om de emotionele kant van leren te herkennen, kun je je team helpen om niet alleen vaardiger, maar ook sterker uit de worsteling te komen.