De ambtenaar als verbinder: anders leren in een gemeentelijke context.

Veranderende competenties bij gemeenten

Van vakkennis naar verbinden: wat dit betekent voor leren in de praktijk

Onlangs las ik een artikel van Joëlle van der Meer, Brenda Vermeeren, Peter Kruyen en Shelena Keulemans in het Tijdschrift voor HRM¹. Het beschrijft hoe gemeentelijke vacatures tussen 1980 en 2020 veranderden. Wat begon als een historische analyse zette mij aan het denken: als de gevraagde competenties veranderen, wat betekent dat voor de mensen die er al werken? En wat betekent dat voor leren bij gemeenten?

¹ Van der Meer, J., Vermeeren, B., Kruyen, P., & Keulemans, S. (2025). Veranderende competenties voor ambtenaren: een historische analyse van gemeentelijke vacatures. Tijdschrift voor HRM, editie 3.

Van regels naar relaties

Waar vroeger vakkennis, juridische expertise en proceduregerichtheid centraal stonden, zien we nu een opmars van netwerkcompetenties: samenwerken, verbinden, empathie en omgevingsgerichtheid. De overheid beweegt van uitvoerder naar verbinder in complexe netwerken. De ambtenaar als verbinder.

Opvallend is dat dit niet alleen geldt voor de samenwerking met ketenpartners, maar ook intern: tussen collega’s, afdelingen en domeinen. Vacatureteksten benadrukken steeds meer het belang van het verbinden van belangen en het creëren van draagvlak. Dat vraagt om een andere leercultuur: niet alleen leren met en van elkaar, maar ook met de buitenwereld.

De uitdaging voor zittende medewerkers

Uit onderzoek van onder andere ROA blijkt dat veel gemeentemedewerkers al lange tijd in dienst zijn. Zij functioneren succesvol binnen een systeem van regels en procedures. Voor hen is de verschuiving naar co-creatie en netwerkvaardigheden niet vanzelfsprekend.

Dat vraagt meer dan een cursus. Het gaat om het loslaten van vertrouwde routines en het ontwikkelen van nieuw gedrag, houding en mindset. Leren wordt daarmee een systemische opgave: hoe organiseren we leerprocessen die reflectie, dialoog en gezamenlijke betekenisgeving mogelijk maken?

Leren over grenzen heen

Gemeenten werken steeds meer in netwerken met zorg, onderwijs, corporaties en inwoners. Leren is daardoor niet alleen intern, maar relationeel.

Maar ook binnen de gemeente zelf is co-creatie essentieel. Over afdelingsgrenzen heen leren, inzichten delen en samen reflecteren op maatschappelijke opgaven. Formele trainingen maken steeds vaker plaats voor leren in de praktijk, dichtbij vraagstukken en samen met anderen.

HR als regisseur van leertransities

Voor HR ligt hier een sleutelrol. Het herijken van functieprofielen, het concreet maken van gedragsindicatoren en het creëren van ruimte voor leren – binnen én buiten de muren van het gemeentehuis.

Strategische personeelsplanning en opleidingsbeleid moeten niet alleen inspelen op toekomstige competenties, maar ook ruimte geven aan co-creatie. Investeren in leerrelaties is daarbij minstens zo belangrijk als investeren in kennis.

Leren in lijn met koers en politiek

Ambtenaren werken niet in een vacuüm. Politiek-bestuurlijke sensitiviteit is cruciaal. Leren moet daarom ook verbonden zijn met koers en strategie.

Dat vraagt bestuurlijk leiderschap dat richting geeft, maar óók ruimte biedt. Ruimte om te experimenteren, om ideeën te laten rijpen en om resultaten niet meteen af te rekenen. Alleen dan ontstaat een cultuur waarin leren daadwerkelijk bijdraagt aan maatschappelijke impact.

Tot slot: een vraag die blijft hangen

Als de ambtenaar van de toekomst een verbinder is, en leren steeds meer plaatsvindt in co-creatie met de samenleving én tussen collega’s, dan is de vraag:

👉 Durven we leren in gemeenten écht open te stellen – voor de samenleving én voor elkaar?

Veel organisaties doen al veel dat bijdraagt aan leren in de organisatie.
De kunst is om samen te ontdekken welke volgende stap past bij jullie context.